{"id":20077,"date":"2025-08-01T14:46:55","date_gmt":"2025-08-01T12:46:55","guid":{"rendered":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/?post_type=publikation&#038;p=20077"},"modified":"2025-08-01T14:46:55","modified_gmt":"2025-08-01T12:46:55","slug":"nachruf-monika-frommel","status":"publish","type":"publikation","link":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/","title":{"rendered":"Nachruf: Monika Frommel"},"content":{"rendered":"<p>Eine ebenso brillante wie streitbare Frau und Wissenschaftlerin ist nicht mehr unter uns. Sie ist am 30. Mai 2025 im Alter von 78 Jahren verstorben.<\/p>\n<p>Sie geh\u00f6rte zur Avantgarde einer interdisziplin\u00e4ren und, wie sie es nannte, \u201estrafrechtsskeptischen\u201c Generation der Rechtswissenschaft. Ihr Interesse und ihre Kompetenz umspannten die unterschiedlichsten Aspekte der Kriminalwissenschaften: Empirie, Geschichte, Philosophie und eine rechtssoziologisch aufgekl\u00e4rte Kriminologie. Selbst eine Feministin der ersten Stunde, verhielt sie sich zunehmend kritisch gegen\u00fcber punitiven Spielarten des Feminismus.<\/p>\n<p>Einige charakteristische Beispiele aus ihren Schriften, in ihren eigenen Worten:<\/p>\n<ul>\n<li>\u00dcber Jahre begleitete sie den \u201em\u00fchsamen Prozess der Reform des 218 StGB\u201c. Zuletzt \u00fcberwarf sie sich dabei mit ihren Kolleginnen vom Deutschen Juristinnenbund \u00fcber die Frage, ob die Forderung nach einer totalen Abschaffung der Bestimmung zielf\u00fchrend w\u00e4re.<\/li>\n<li>Sie betonte die Grenzen des Sexualstrafrechts: \u201eDie Faustregel lautet: Klare F\u00e4lle von Zwang und Gewalt geh\u00f6ren ins Strafrecht, Grenzf\u00e4lle ins Zivilrecht, Beziehungsdelikte werden am besten von Familiengerichten geregelt.\u201c<\/li>\n<li>Den Versuch des Opferschutzes durch hohe Strafen kennzeichnete sie als \u201evergifteten Apfel vom Baum des Punitivismus\u201c.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Sie war Professorin f\u00fcr Rechtsphilosophie und Strafrecht an der Universit\u00e4t in Frankfurt am Main und sp\u00e4ter Direktorin des Instituts f\u00fcr Sanktionsrecht und Kriminologie der Universit\u00e4t Kiel. Viele Jahre leitete sie die Redaktion der einflussreichen Zeitschrift Neue Kriminalpolitik. Dort hei\u00dft es in einem ausf\u00fchrlichen Nachruf \u201eEs bleibt die Erinnerung an einen Menschen, der nicht immer einfach war, aber authentisch, liebenswert und absolut verl\u00e4sslich.\u201c<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n<p>Bis zuletzt war sie wissenschaftlich und rechtspolitisch aktiv, nicht zuletzt auch im Rahmen der HU, deren Beirat sie seit 1998 angeh\u00f6rte.<\/p>\n<p>Beitr\u00e4ge von Monika Frommel in den <strong>vor<\/strong><em>g\u00e4ngen<\/em>:<\/p>\n<ul>\n<li>Strategien f\u00fcr eine Reform der 218ff. StGB, <em>vorg\u00e4nge<\/em> Nr. 105, 1990, S. 5-12.<\/li>\n<li>Die feministische Forderung nach angemessener Sanktionierung von Gewalt gegen Frauen, in: <em>vorg\u00e4nge<\/em> 155, 2001, S. 344-381.<\/li>\n<li>P\u00e4dosexualit\u00e4t und Sexualpolitik der Parteien. Eine Debatte, bei der fast alle im Glashaus sitzen, sich aber dennoch gerne mit Steinen bewerfen, in: <em>vorg\u00e4nge<\/em> 203, 2013, S. 111-120.<\/li>\n<li>Der Fall Edathy, in: <em>vorg\u00e4nge<\/em> 204, 2013, S. 3-9.<\/li>\n<li>Symbolisches Strafrecht, in: <em>vorg\u00e4nge<\/em> 212, 2016, 107-114.<\/li>\n<li>Gewalt als attraktive Lebensform, in: <em>vorg\u00e4nge<\/em> 219, 2017, S. 91-102.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hinzukommen zwei Beitr\u00e4ge in den <em>Mitteilungen<\/em> der Humanistischen Union<\/p>\n<ul>\n<li>Reform der Sexualdelikte, in: <em>Mitteilungen<\/em> 172, 2000, S. 83-95<\/li>\n<li>Vergewaltigung: H\u00e4nde weg vom Sexualstrafrecht, in: <em>Mitteilungen<\/em> 225, 2015, S. 9-13.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Johannes Feest<\/em>.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> <em>Herzog, Felix<\/em> 2025: Zum Gedenken an Monika \u00a0Frommel, in: <em>Neue Kriminalpolitik<\/em>, H. 2, S. 174.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","categories":[47,2977,2948,2995],"tags":[744,4246,680,2528],"autoren":[220],"publikationen":[4236],"class_list":["post-20077","publikation","type-publikation","status-publish","hentry","category-lebensweisen-pluralismus","category-strafrecht-2","category-verein","category-vereinsnachrichten","tag-744","tag-monika-frommel","tag-pluralismus","tag-verband-nachrufe","autoren-johannes-feest","publikationen-mitt-255"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.2 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Nachruf: Monika Frommel - Humanistische Union<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"de_DE\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nachruf: Monika Frommel - Humanistische Union\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Eine ebenso brillante wie streitbare Frau und Wissenschaftlerin ist nicht mehr unter uns. Sie ist am 30. Mai 2025 im Alter von 78 Jahren verstorben. Sie geh\u00f6rte zur Avantgarde einer interdisziplin\u00e4ren und, wie sie es nannte, \u201estrafrechtsskeptischen\u201c Generation der Rechtswissenschaft. Ihr Interesse und ihre Kompetenz umspannten die unterschiedlichsten Aspekte der Kriminalwissenschaften: Empirie, Geschichte, Philosophie und [weiterlesen]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Humanistische Union\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@humunion\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Gesch\u00e4tzte Lesezeit\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3\u00a0Minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/mitt-255\\\/publikation\\\/nachruf-monika-frommel\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/mitt-255\\\/publikation\\\/nachruf-monika-frommel\\\/\",\"name\":\"Nachruf: Monika Frommel - Humanistische Union\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-08-01T12:46:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/mitt-255\\\/publikation\\\/nachruf-monika-frommel\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"de\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/mitt-255\\\/publikation\\\/nachruf-monika-frommel\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/mitt-255\\\/publikation\\\/nachruf-monika-frommel\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Publikationen\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Mitteilungen\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Mitteilungen Nr. 255\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/publikationen\\\/mitteilungen\\\/mitt-255\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Nachruf: Monika Frommel\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/\",\"name\":\"Humanistische Union\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"de\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/#organization\",\"name\":\"Humanistische Union e.V.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"de\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/09\\\/HU-LOGO-blau_RGB-high-scaled-e1704725806773.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2023\\\/09\\\/HU-LOGO-blau_RGB-high-scaled-e1704725806773.jpg\",\"width\":1000,\"height\":536,\"caption\":\"Humanistische Union e.V.\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.humanistische-union.de\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/x.com\\\/humunion\",\"https:\\\/\\\/mastodon.social\\\/@humunion\",\"https:\\\/\\\/bsky.app\\\/profile\\\/humanistischeunion.bsky.social\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nachruf: Monika Frommel - Humanistische Union","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/","og_locale":"de_DE","og_type":"article","og_title":"Nachruf: Monika Frommel - Humanistische Union","og_description":"Eine ebenso brillante wie streitbare Frau und Wissenschaftlerin ist nicht mehr unter uns. Sie ist am 30. Mai 2025 im Alter von 78 Jahren verstorben. Sie geh\u00f6rte zur Avantgarde einer interdisziplin\u00e4ren und, wie sie es nannte, \u201estrafrechtsskeptischen\u201c Generation der Rechtswissenschaft. Ihr Interesse und ihre Kompetenz umspannten die unterschiedlichsten Aspekte der Kriminalwissenschaften: Empirie, Geschichte, Philosophie und [weiterlesen]","og_url":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/","og_site_name":"Humanistische Union","twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@humunion","twitter_misc":{"Gesch\u00e4tzte Lesezeit":"3\u00a0Minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/","url":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/","name":"Nachruf: Monika Frommel - Humanistische Union","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/#website"},"datePublished":"2025-08-01T12:46:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/#breadcrumb"},"inLanguage":"de","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/publikation\/nachruf-monika-frommel\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Publikationen","item":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Mitteilungen","item":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Mitteilungen Nr. 255","item":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/publikationen\/mitteilungen\/mitt-255\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Nachruf: Monika Frommel"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/#website","url":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/","name":"Humanistische Union","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"de"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/#organization","name":"Humanistische Union e.V.","url":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"de","@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HU-LOGO-blau_RGB-high-scaled-e1704725806773.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/HU-LOGO-blau_RGB-high-scaled-e1704725806773.jpg","width":1000,"height":536,"caption":"Humanistische Union e.V."},"image":{"@id":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/humunion","https:\/\/mastodon.social\/@humunion","https:\/\/bsky.app\/profile\/humanistischeunion.bsky.social"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/publikation\/20077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/publikation"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/types\/publikation"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/media?parent=20077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/categories?post=20077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/tags?post=20077"},{"taxonomy":"autoren","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/autoren?post=20077"},{"taxonomy":"publikationen","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.humanistische-union.de\/custom-json\/wp\/v2\/publikationen?post=20077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}